ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਭਾਰੀ ਮੀਟਿੰਗ

ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ 

ਰਾਜਾ ਭੀਮ ਚੰਦ ਤੇ ਬਾਕੀ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜੇ ਇਹ ਸਮਝ ਗਏ ਸੀ ਕਿ ਇਕੱਲੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਨਾਲ ਰਲਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਬਣਾਈ।ਇਹ ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਮੀਟਿੰਗ ਬਿਲਾਸਪੁਰ (ਕਹਿਲੂਰ) ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਾ ਭੀਮ ਚੰਦ (ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਜਮੇਰ ਚੰਦ) ਹੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੋਢੀ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਚੀ ਗਈ ਸੀ।

ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵੇਰਵੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:

1. ਸਥਾਨ: ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲ

ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਬੈਠ ਕੇ ਹੀ ਸਾਰੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰਨਾ ਹੈ।

2. ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ: 22 ਪਹਾੜੀ ਰਾਜੇ (ਬਾਈਧਾਰ)

ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਭੀਮ ਚੰਦ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਿਮਾਚਲ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ 22 ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਜਾਂ ਰਾਜੇ ਖੁਦ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗੜਾ, ਮੰਡੀ, ਕੁੱਲੂ, ਹੰਡੂਰ, ਜਸਵਾਂ ਅਤੇ ਚੰਬਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਮੁੱਖ ਸਨ।

* ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੇ "ਇਕੱਠੇ ਮਰਨ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਜਿਊਣ" ਦੀਆਂ ਕਸਮਾਂ ਖਾਧੀਆਂ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹਾਰ ਕੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।

3. ਮਾਸਟਰਮਾਈਂਡ: ਪੰਮਾ ਪੁਰੋਹਿਤ

ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਦਾ ਅਸਲ ਦਿਮਾਗ ਪੰਮਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸੀ। ਉਹ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਖਾਸ ਵਜ਼ੀਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦਾ ਕੱਟੜ ਵਿਰੋਧੀ ਸੀ।

* ਉਸਨੇ ਹੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ: "ਅਸੀਂ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹਰਾ ਸਕਦੇ। ਸਾਨੂੰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਤਾ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।"

* ਉਸਨੇ ਹੀ ਚਿੱਠੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਚੁਣੇ ਸਨ ਜੋ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਸਨ।

4. ਮੀਟਿੰਗ ਦਾ ਫੈਸਲਾ

ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਡੇ ਫੈਸਲੇ ਲਏ ਗਏ:

* ਇੱਕ ਦਰਦਨਾਕ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖ ਕੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਜਾਵੇ।

* ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਨਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਗੇ ਤਾਂ ਜੋ ਜਦੋਂ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਆਵੇ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਖਰਚਾ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਦੇ ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਦੀਵਾਰਾਂ ਅੰਦਰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਉਜਾੜੇ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ।

ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਕੂਟਨੀਤਕ ਚਾਲ (Diplomatic Conspiracy) ਸੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੀਆਂ ਬਰੀਕੀਆਂ (Details) ਜਾਣਨੀਆਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸੇ ਨੇ 1705 ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਸੀ।

ਹੇਠਾਂ ਇਸ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੈ:

1. ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਸਥਿਤੀ (ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਸੀ?)

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ (Deccan - ਅਹਿਮਦਨਗਰ/ਔਰੰਗਾਬਾਦ) ਵਿੱਚ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜ ਰਿਹਾ ਸੀ।

* ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਮੁਗਲ ਸੂਬੇਦਾਰ (ਜਿਵੇਂ ਸਰਹਿੰਦ ਦਾ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ) ਛੋਟੀਆਂ ਮਦਦਾਂ ਤਾਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਪਰ "10 ਲੱਖ" ਵਰਗੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਲਈ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ।

* ਇਸ ਲਈ ਪੰਮੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੀਲ ਦੂਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।

2. ਚਿੱਠੀ ਦੇ 5 ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (ਅਸਲ ਜ਼ਹਿਰ)

ਇਸ ਚਿੱਠੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ:

* ਨੁਕਤਾ 1: "ਨਵਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ" (Political Threat)

   ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ: "ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਫਕੀਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਉਹ ਤਖ਼ਤ 'ਤੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਕਲਗੀ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਥੀ ਝੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਚੱਲਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸਲਤਨਤ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ।"

* ਨੁਕਤਾ 2: "ਕਾਫ਼ਰਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ" (Religious Threat)

   ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਕੱਟੜ ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਲਈ ਲਿਖਿਆ: "ਇਹ ਨਵਾਂ 'ਖਾਲਸਾ' ਪੰਥ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਲਾ ਲਿਆ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਪੀਰ ਬੁੱਧੂ ਸ਼ਾਹ)। ਜੇ ਅੱਜ ਨਾ ਰੋਕਿਆ, ਤਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਮਸਜਿਦਾਂ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣਗੀਆਂ।"

* ਨੁਕਤਾ 3: "ਸਮਾਜਿਕ ਬਗਾਵਤ" (Social Threat)

   "ਗੁਰੂ ਨੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ, ਚਮਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨੀਵੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰਾਂ ਫੜਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਹੁਣ ਨਾ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੁਗਲ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ। ਇਹ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਤੋੜ ਰਹੇ ਹਨ।"

* ਨੁਕਤਾ 4: ਆਰਥਿਕ ਲਾਲਚ (The Money Bait)

   ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਪੁਆਇੰਟ ਸੀ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੱਖਣ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਕਾਰਨ ਕੰਗਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: "ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਲਾਮਤ! ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਭੇਜੋ, ਉਸਦਾ ਸਾਰਾ ਖਰਚਾ (ਰਸਦ, ਤਨਖਾਹਾਂ) ਅਸੀਂ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜੇ ਚੁੱਕਾਂਗੇ। ਨਾਲ ਹੀ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨਜ਼ਰਾਨਾ (Text/Tribute) ਵੀ ਦੇਵਾਂਗੇ।"

* ਨੁਕਤਾ 5: ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ

   ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ ਕਿ "ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਬੇਅੰਤ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ, ਜੇ ਅਸੀਂ ਜਿੱਤ ਗਏ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਤੁਹਾਡਾ ਹੋਵੇਗਾ।"

3. ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪੰਮੇ ਦਾ 'ਡਰਾਮਾ' (Theatrics)

ਜਦੋਂ ਪੰਮਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਚਲਾਕ ਅਦਾਕਾਰ ਵਾਂਗ ਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ:

* ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੱਗ ਲਾਹ ਕੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ।

* ਉਸਨੇ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਰੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

* ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: "ਜਹਾਂਪਨਾਹ! ਹੁਣ ਤਾਂ ਬੱਸ ਦੋ ਹੀ ਰਾਹ ਬਚੇ ਹਨ। ਜਾਂ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾ ਲਓ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜੇ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਫਿਰ ਪੂਰਾ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥੋਂ ਗਿਆ ਸਮਝੋ।"

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਜੇ ਰਾਜੇ ਹੀ ਸਿੱਖ ਬਣ ਗਏ, ਤਾਂ ਦਿੱਲੀ ਤਖ਼ਤ ਸੱਚਮੁੱਚ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਵੇਗਾ।

4. ਨਤੀਜਾ: ਸ਼ਾਹੀ ਫੁਰਮਾਨ

ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ:

* ਜਨਰਲ ਸੈਦ ਖਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।

* ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ ਕਿ "ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਲਗਾ ਦਿਓ।"

* ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਨੂੰ ਫੌਜ ਭੇਜਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਅਤੇ ਪੰਮੇ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੇ 10 ਲੱਖ ਫੌਜ ਦੇ ਤੂਫਾਨ ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਤੋਰ ਦਿੱਤਾ।